نقل شده است . « 1 » پيش از اين در شرح حال امام سجاد عليه السّلام نقش دعا را بيان كرديم . در كارنامهء امام هادى عليه السّلام نيز دعا و زيارت از نظر تربيت شيعيان و آشنا ساختن آنها با معارف شيعى ، نقش عمده‌اى ايفا كرده است . اين دعاها به جز راز و نياز با خدا ، به صورتهاى مختلف ، به پاره‌اى از مسائل سياسى - اجتماعى نيز اشاراتى دارد ؛ اشاراتى كه در حيات سياسى شيعه بسيار مؤثر بوده و به طور منظم ، مفاهيم خاصى را به جامعهء تشيع القا مىكرده است . اينك به چند نمونه از مسائل مطروحه در اين دعاها اشاره مىكنم : 1 - ايجاد پيوند ميان مردم و اهل بيت عليهم السّلام افزون بر صلواتهاى مكرر بر محمد آل محمد عليهم السّلام - كه در اين دعاها و تقريبا تمامى ادعيهء ائمهء اهل بيت عليهم السّلام وجود دارد - نسبت به ارتباط محكم و ناگسستنى ميان امّت و آل محمد عليهم السّلام تأكيد خاصّى شده است . به عنوان نمونه ، قطعه‌اى از يك دعا را ملاحظه فرماييد : اللّهمّ فصلّ على محمّد و آله و لا تقطع بينى و بينهم فى الدّنيا و الآخرة و اجعل عملى بهم متقبّلا . « 2 » پروردگارا ! درود فرست بر محمد و آل محمّد عليهم السّلام و ارتباط ميان من و ايشان را در دنيا و آخرت قطع مفرما و اعمال مرا به خاطر ايشان قبول فرما . 2 - تأكيد بر مقام و الا و رهبرى اهل بيت عليهم السّلام در زياراتى كه از امام هادى عليه السّلام روايت شده ، به طور مكرر بر اين معنا تأكيد شده و اهل بيت رسول خدا عليهم السّلام به معناى خاص آن ، با تعبيرهايى همچون : « معدن الرّحمة ، خزّان العلم ، قادة الامم ، ساسة العباد ، امناء الرحمن ، ائمة الهدى ، ورثة الانبياء ، و حجج اللّه على

--> ( 1 ) . فهرستى از آثار دعايى شيعه را در مقدمهء كتاب نزهة الزاهد و نزهة العابد ( تهران ، نشر اهل قلم ، 1376 ) آورده‌ايم . ( 2 ) . مصباح المتهجّد ، ص 239 ؛ مسند الامام الهادى عليه السّلام ، ص 187